Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Инçе çĕртен тăван патне

Килетпĕр хапăл кăмăлпа.

Кĕтсе илсем, тăван, пире,

Курас килет чунтан сана.

Пĕрле чухне, хаклă тăван,

Хуйха-суйха йăлтах манар.

Ик ĕмĕр никама пӳрмен,

Ыр кăмăлли çынран ӳкмен.

Виç сăмахпа хуть ăшăтса

Эп хăварам санăн чунна.

Хам та пĕр вăхăт çемçелем,

Чи çепĕç туйăмсем пиллем.

Мĕнле пырать сан пурнăçу?

Ĕçре пырать-и ăнăçу?

Телейсĕр мар-и сан шăпу?

Шывланчăк мар-и сан куçу?

Çумăр шăппăн çурĕ, çурĕ

Ирхине паян ирех.

Ман чĕре те сисрĕ, туйрĕ:

Вăхăт уйрăлма пире.

Манпала йĕрет çанталăк —

Вăл туять ман чунăма.

Шкул паян уçать-çке алăк

Пирĕнпе сывпуллашма.

Пĕлĕтсем часах саланчĕç,

Ирĕк пачĕç хĕвеле,

Аякка таçта ăсанчĕç,

Хĕвел тухрĕ тӳпене.

Тантăшсем хавас, кулаççĕ —

Кăмăл ман та çĕкленет.

Çук,пĕри те шутламаççĕ:

Мĕн пире малта кĕтет?..

Пысăк чул çуртра вырнаçнă юнгăсен шкулĕнчен вĕренсе тухсан, Сергее хăй пекех пĕчĕк кăна торпеднăй катер çине лартрĕç.

Тӳлеккĕн тĕлĕрекен тинĕсре çил кăларакан катер хăйне кура мар-мĕн: ишме те пысăкраххисенчен йăрă, кăмăлĕпе те çиллес. Крейсер-миноносецсĕмпе танлаштарсан, ăна шăна çеç темелле. Çапах та вăл, пысăк карапсемшĕн калама çук хăрушă, — ара, торпедăллă-çке-ха вăл! Хăйне вара, çĕр çирĕм çухрăм хăвăртлăхпа çиçĕмле çиçкĕнсе çӳрекенскере, артиллерипе те часах тивертейместĕн. Ăнсăртран вилĕм капкăнне лекес-тăвас пулсан, тĕтĕм чаршавĕ кăларса, пăркалана-пăркалана, алăранах вĕçерĕнет.

Çапла ĕнтĕ, катер тăшманăн пысăк çар карапĕсенех инкек кăтартма пултарать. Кирлех-тĕк линкортан та шикленмĕ вăл, ăна та ыраттармаллах çыртĕ.

Катер командирĕ те, ун катерĕ пекех, çивĕчскер, пăравурскер. Питĕ вăр-вар çын. Пит-куçран та хаяр сăнлă. Сергей ăна ирĕксĕрех катер вичкĕнлĕхĕпе танлаштарать.

Хĕрĕх тăваттăмĕш çулхи çуркунне Балтикăра ытла та ир килчĕ. Çыран хĕрринчи пăрсем катăла-катăла йăшăл хускалчăç те тинĕс варринелле юхса кайрĕç. Часах вĕçĕ-хĕррисĕр тинĕсе пăрсĕнчен шăлса тасатакан пилĕк баллă çурçĕр çилĕ вĕре пуçларĕ. Тинех ĕнтĕ карапсене чун кĕчĕ. Тӳлек çанталăкра лĕнчĕр усăннă ялавсемпе элемсем! çил туртса карăнтарнă хыççăн, мунча лапкинче милĕкпе çапăнакан çын майлах çатăлтатса вĕлкĕшме тытăнчĕç.

Малалла

Курнавăша

Эпир çуралнă вырăнсем,

Çырма-çатра та айлăмсем.

Куç виçейми уй-хир те ял, —

Сан умăнта пуçа таям.

Хăна пулмашкăн ан та хуш

Тăван вучах! Эп санпала…

Ĕçĕмпеле, сăмахпала

Çакна калатăп эп пин хут:

Эп санпала мĕн виличчен,

Чĕрем тапма чарăниччен.

Эпир çуралнă вырăнсем:

Ват йăмрасем, шур хурăнсем…

Хитре эрешлĕ кил-çуртсем

Ниçта та çук пуль тек вĕсем.

Кун пек тавралăх вăл пĕрре!

Çавăнпала манпа пĕрле.

Эпир çуралнă вырăнсем…

(Хальччен çырман пуль юрăсем).

Маттур та харсăр çыннусем…

Эпир çуралнă вырăнсем…

Сана упраччăр ырăсем!

Чуна лăпкатăр анне пек,

Канаш паратăр атте пек.

Эпир çуралнă вырăнсем…

Мĕншĕн пурăнатăп эп? Пĕлместĕп.

Пурăнмах çуратнă-çке мана.

Телей пур-ши? Эпĕ ĕненместĕп.

Ма куççуль тухать-ши яланах?

Юрату пирки тем калаçаççĕ.

Эп пĕлместĕп, мĕн вăл юрату?

Аттепе анне те ăнланмаççĕ,

Чĕрере, чунра та ырату.

Çынсене курсан куççуль юхать-çке —

Çав тери телейлĕ-çке вĕсем.

Пирĕн çеç килте ялан вăрçаççĕ,

Пирĕн çеç арканнă ĕмĕтсем.

Эпĕ тĕнчене килмен пулсассăн,

Тен,анне те хуйхă курас çук?

Тен, çавна пулах сывлать вăл ассăн

«Мĕншĕн качча килтĕм?» — тенĕ чух...

Тен, эп тĕрĕс мар шутлатăп пулĕ:

Аттепе аннен те айăп мар.

Вăл хăех çапла пуль, пурнăç çулĕ...

Шухăшсемшĕн, Турăçăм, каçар!

Ĕçмесен атте йĕркеллĕрех пек,

Эрехе пулах пуль вăл усал.

Ыррине кăна ĕмĕтленес-тĕк

Пăрахсамччĕ çак «хаяр туса»!

Эп килтен тухма та пит хăратăп

(Шăллăм урамра вылятăрах,

Эп унччен кăштах çемье сыхлатăп:

Аттепе анне ан вăрçчăрах...)

Малалла

Ватăлан пулсан та

Пурăн юратса.

Вилĕм çывхарсан та

Тарĕ хăраса.

Пурнăç — юрату вăл

Çĕр ытамĕнче.

Юн çуратнă тăвăл

Чун уçлăхĕнче.

Юрату хăватлă!

Ун хăвачĕпе

Чĕрĕ çутçанталăк,

Пĕтĕм çут тĕнче.

Ав килет савниçĕм —

Юрату «кĕвви»,

Чĕлхи çинче иçĕм,

Вăл — кун-çул кĕвви.

Хирĕç уттарам-ха,

Ыталам пĕрре,

Ватлăх тарама-ха,

Чăттăр çех чĕре.

Каçар мана

Телей мĕнне пĕлменшĕн,

Каçар мана

Пĕлменшĕн юратма.

Каçар мана

Хама тытма пĕлменшĕн,

Килсем, килсем халь манăн ытама.

Сан çумăнта

Çĕн уйăх пек çуталнă,

Кăштах сивлек пулнишĕн

Ан кала.

Сан умăнта

Шур акăш пек утайнă,

Кăштах мăнаçланнишĕн —

Ан ятла.

Тахçан çуталнă пек

Текех çуталмăп

Çĕн уйăх пур пĕр кивелет пулсан.

Шур акăш пек чăмсан —

Ишсе тухаймăп.

Шывран та тарăн

Юрату пулсан.

Эпĕ кран машинисчĕ. Эпĕ çĕр çинче мар, сывлăшра ĕçлетĕп. Çынсем каланă салама пĕлĕтсене çывăхран калатăп, вĕсене алă тытатăп. Йăпхӳ çумăр пĕлĕчĕсем — ман кӳршĕсем. Вĕсем кабинă çумĕнченех йĕслесе иртеççĕ, мана ырлăх-сывлăх, ăнăçу сунаççĕ. Юрататăп эпĕ вĕсене, кăмăллăн кулса ăсататăп вĕсене.

Кайăксем — ман тăвансем. Хăрамаççĕ вĕсем манран, кашни хăйĕн юррине юрласа савăнтарать. Ман çийĕн кунне вăтăр-хĕрăх ушкăн кайăк хур карти карталанса иртет. Хачă пек, икĕ юплĕ вĕсем. «Кайри — мала, малти — кая!» — теместĕп эпĕ вĕсене. Çынсене çеç мар, кайăксене те кӳрентерес килмест...

Эрне каярах ман пата мăшăр чĕкеç вĕренчĕ. Пĕри — пысăкраххи, амăшĕ пулмалла, тепри — пĕчĕкреххи, тĕм хура тĕкли, чĕппи. Ăна питĕ юратса пăхать амĕшĕ, çунаттипе хупласа лăпкать, çăварăпе шыв ĕçтерет. Юрататăп эпĕ çак кайăксене, кабинă кантăкĕ çумне килсе ларсан, вĕсемпе çынпа калаçнă пекех шăкăлтатса калаçатăп.

Анчах çак мăшăр кайăка манăн темшĕн хĕрхенес килет. Вĕсем çине пăхатăп та эпĕ шухăша путатăп: ашшĕ ăçта çӳрет-ши? Чирлесе вилмен-ши? Аслати çапман-ши?

Çак чĕкеçсен кăмăлĕ лайăх. Эпă калаçнине вĕсем шăппăн итлесе лараççĕ, ман çине ăшшăн пăхаççĕ, тем чĕвĕлтетеççĕ, вара вĕçсе каяççĕ. Каллех таврăнаççĕ.

Малалла

Ачалăх чуччăвĕпеле

Чӳ! ярăнасчĕ.

Тетеçĕм шăхличĕпеле

Ши! шăхăрасчĕ.

Иртсе кайнă ачалăха

Ман тăвăрасчĕ.

Чупса тухасчĕ улăха

Чечек татасчĕ.

Ачалăхри туссем,

Пĕрле вылянисем,

Çухалчĕç çав кунсем

Йăпанчăк асаилӳсем.

Çаплах мĕн ма-ха,

Пĕр йыхăратăр?

Çав ыр юмаха

Чунра упратăр.

Ан васка, ан васка уйрăлма...

Кăшт тăхта, пар сăмах калама:

Санпала чунтанах калаçар,

Эс мана иртнисемшĕн каçар.

Эп сана пит сумах та суман,

Курнă чух васкасах пуç тайман.

Çуннă чух ăшунта шĕл кăвар —

Эп пулман санпала юнашар.

Ан васка уйрăлма эс, тăван,

Кун пекки тата пулĕ хăçан?

Йывăр чух эп сана ал паман,

Тӳс тесе эп сана йăпатман.

Сан пирки эп илтмен-им элек?

Эп ăна хам сарман-им тек-тек?

Юратман-им карма çăвара?

Пулнă çав, тем те пулнă ара...

Çук, çынна юрамасть хурлама —

Чунĕ-çке тытăнать хурланма.

Çавăнпа йăлăнатăп сана:

«Каçарсам, каçарсам эс мана!»

Савăнса санпала юнашар

Эп тăма халĕ юрăхлă мар.

Пурпĕрех эс мана халь каçар —

Курасси тепре пулĕ хăçан?

Çук пĕлме систермен вилĕме,

Ӳпкеве ан хăвар ӳлĕме.

Кӳр ална, эп сана ыталам,

Чуп туса парăмран татăлам!