Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тăкăнать сар çулçă,

Çаралать вăрман.

Сапăнать йĕкелĕ —

Ватăлать юман.

Эп хĕлле çуралнă —

Шартлама хĕлле.

Менелник тăватăп

Çĕн çулпа пĕрле.

Пурпĕрех, мĕн-ма-ши,

Ĕмĕр иртнине

Çивĕчрех туятăп

Сарă кĕркунне.

Эп сана тĕл пултăм ăнсăртран —

Умăма сасартăк çăлтăр аннăн.

Халь пĕрмай куç умĕнче тăран,

Калăн çав —

чăнах та эсĕ манăн.

Эс çиçсе çухалтăн хăш енне?

Пĕтĕрĕнет кун-çулăн авăрĕ...

Илтейĕн-ши шăпам кĕл тунине:

«Ăна хăçан тепре Тур çавăрĕ?..»

Куртăм.

Пĕлтĕм.

Халиччен пĕлмен.

Саманта эп кунашкал савманччĕ.

Ĕмĕрлĕх самант та пур иккен.

Тавтапуç сана,

Телей саманчĕ!

— Пурпĕрех каятăп, — чӳречерен кĕрхи ăмăр çанталăка сăнанă май калаçрĕ Лена. Канмалли кун пулин те ирех вăранчĕ хĕр. Хăвăрттăн çăвăнса тумланчĕ те кивелерех панă сумкине хулпуççи урлă çакса пӳлĕмрен тухма хатĕрленчĕ.

— Ăçта каян капла ирех? — Лена сас тунипе юнашар вырăн çинче çывăракан Клава та вăранчĕ. — Сесси вĕçленчĕ, канасчĕ кăштах.

— Каçар, Клава, сана вăратнăшăн. Анчах ман каймаллах. Эп ăна пырап тесе сăмах панă.

— Кама сăмах панă? — вырăн çинчен сиксе тăчĕ Клава. Вăл çырă вăрăм çӳçне хыçалалла пуçтарса çыхрĕ те Лена умне пырса тăчĕ. — Эс темĕн пытаратăн пулас манран. Халиччен кашни татăк çăкăра пĕрле пайларăмăр, халĕ вара мĕн пулчĕ?

— Ку мана çеç пырса тивет, Клава. Халь мар, кайран... вăхăт иртсен пĕтĕмпех каласа парăп.

Лена педагогика университетĕнче пĕрле вĕренекен тантăшне тĕрĕссине каласа пама пултараймарĕ. Ăшĕнче Клавăна кӳрентернĕшĕн аванмарланчĕ пулин те хăй тĕрĕс тунине ăнланса общежитинчи пусма картлашкисем тăрăх чупса анса урама тухрĕ.

— Ман сунчăка ил, радиопа паян çумăр пулать тесе пĕлтерчĕç! — чӳречерен кăшкăрчĕ Клава.

Малалла

Чечек çинчен чечек çине

Манпа çӳрерĕ сар пыл хурчĕ,

Çырса мухтарăм сĕткене,

Карас çине пухса вăл хучĕ.

Нектар пухма — ыр кунччĕ çеç —

Сăвви, сар пылĕ — савăнмалăх.

Юлташ, астив-ха кучченеç,

Ун тутинче — тăван тавралăх.

Ку çеç-и?

Пырăр хăнана —

Сире кĕтет сим пыл шерпечĕ.

Шӳрпелĕх ятăм хурана.

Сар çу сĕрсе хурам икерчĕ.

Эп çепĕç юрă ĕнерем.

Эс такмакла пĕр-пĕр çĕн сăвă.

Вара лăпланĕ чун-чĕрем —

Пĕрле çапла пурнар сып-сывă!

Нинăна

I

Кĕрлет, шавлать кĕрхи вăрман,

Сив çил пĕр çулçă хăварман.

Пăрпа хупланчĕ пĕринче

Çара турат — çут кĕленче.

Çил хӳт çĕре пуçтарнăран

Сар çулçăсем пĕç кăк таран...

Килсеччĕ çакă ĕшнене

Эп санпала ăш çуркунне.

Ем-ешĕл курăк та чечек,

Пĕри ĕлккен, тепри черчен.

Çав чечексен тĕнчийĕнче

Хăв та пулса эс пит чечен.

Вăрман çаралчĕ. Эп — пĕччен...

Вĕçет ав çулçă çĕр çинче.

Тип çулçă - иртнĕ кунăмсем —

Мĕн чул вĕсем, мĕн чул вĕсем!

Татах та килĕ çуркунне,

Ешерĕ çĕнĕрен вăрман.

Пулассине эп ĕненеп:

Килетĕпех çак ĕшнене.

Анчах пĕччен çеç, сансăрах —

Йĕретĕп эп никамсăрах...

Эс утнă сукмăксем çинче

Шăварăп куççульпе чечек.

II

Эс кайрăн çакă тĕнчерен,

Тухса курмастăн чĕремрен.

Тур панă мăшăр вăл — шăпа.

Мĕскер тăвас? Пурнас шăпах...

Хама, тен, суйăп тепĕр чух,

Малалла

Ӳкĕнсе пыратăп. Юр çăвать.

Ман хыçра таптанса йĕр юлать.

Урасем таса мар пулнăран

Хăварап хура йĕр хыçăмран.

Ӳкĕнсе утатăп. Юр çăвать,

Йĕрĕме витсе вăл тасатать.

Шухăшлатăп: «Хамăн ăшăма

Шуйттана ма патăм варлама?»

Чунăмра тата та хурарах:

Тĕттĕмре хăварчĕ çав хурах.

Тасине таптарĕ варласа,

Ыррине пĕтерчĕ вăрласа.

Ирçĕр шухăшран хăпайманран

Йĕрĕнсе пыратăп эп хамран.

Йĕрĕнетĕп хамăн чĕремрен —

Чĕреме иленнĕ çĕленрен.

Чĕремрех çав ирсĕр хĕвĕшет,

Тарăхать, вăрçать вăл, кĕвĕçет:

Ав курсам, сăхасшăн вăл кӳрше,

Ав курсам, йĕплесшĕн пĕлĕше.

Ылханать, элек сарать, витлет,

Тап-таса çыннах ятлать, питлет.

Пуçăма вăлах çӳле çĕклет:

«Эс хăв çеç маттур!» — тет, хĕтĕртет.

Ӳкĕнсе утатăп. Юр çăвать,

Йĕрĕме хуплать вăп, тасатать.

Пĕр ыйту кăшлать халь ăсăма:

Кам тасатĕ манăн ăшăма?

Кантăк витĕр ӳкрĕ уйăх сапнă кĕмĕл.

Çук, ман çухатушăн çитмĕ тӳлеме.

Ĕнтĕ эсĕ килмĕн, ĕнтĕ эсĕ кĕмĕн

Паянхи салхуллă çакă пӳлĕме.

Ĕнтĕ эс ăсантăн, эй, аппа-аппаçăм,

Кайрăн-çке яланлăх, кайрăн таврăнми.

Иртнине сиплеççĕ иртнĕ сулăмпа çеç,

Иртнĕ сулăм халĕ эс, асăмран кайми...

Хĕр чухне чиперччĕ, таврара пĕрреччĕ.

Юрласа ĕçлеттĕн пĕтĕм кăмăлтан.

Каччăсем тăхтаччăр — вĕренӳ черечĕ

Педагог пулмашкăн суннă чух малтан.

Миçе çул ун хыççăн шкул класне кĕреттĕн,

Сан çине пăхатчĕ миçе куç шанса

Шеллеме пĕлмерĕн эс хăвна пĕрре те,

Акă шкул та юлчĕ сансăр пушанса.

Çын ура хуни-и, суяпа элек-и —

Чăтрăн-çке пăхмасăр ăшунти чире.

Пурнăç — ода мар çав, ытларах — элеги.

Каçарсам, аппаçăм, каçарсам пире.

Ху пек хĕр ӳстертĕн,

ывăлна чун патăн,

Мăнуксем чупаççĕ — хунавран хунав.

Хурăн тăррине, тен, эс хăш чух ларатăн

Вĕсене курасшăн? Сас памастăн çав.

Малалла

Ир кӳлĕмхи хĕвел иленнĕ вăрман сукмакĕпе ярăнса утрĕ Лайда. Сайра тĕл пулакан ят хунă ăна ашшĕ-амăшĕ. Лайда... Чăвашла мар та, пурпĕрех килĕштерет хăйĕн ятне хĕр. Утрĕ те утрĕ вăрманпа пĕве çитнĕ чиперкке, кĕç-вĕç пĕр-пĕр вĕçкĕн каччă татса илмелли куç йăмăхтармăш чечек. Хăй çавнашкал ĕлккен сăн-сăпатлă пулни те, ытти хĕрупраçран уйрăм ят хуçи пулма тӳрĕ килни те, вун сакăр çулхи студент пурнăçĕ хальлĕхе пĕр хуйхăсăр кăлтăртатса пыни те ниçта кайса кĕрейми хĕпĕртеттерет-ха пикене. Ĕнер çак пысăках мар вăрманти сукмакпа иккĕн утнăччĕ вĕсем: Лайдăпа Ольга, хĕр-тантăшĕ. Паян тем пулчĕ Ольăна — вырăн çинчен те тăраймарĕ. «Вăй çук, пуç çаврăннă пек. Юмах-халап пуçтарма паян эсĕ, Лайда, пĕчченех кайса кил. Вениамин Сергеевича та çаплах кала-ха», — тилмĕрчĕ вăл Лайдăна ир çинче. Фольклор экспедицине ертсе пыракан пуçлăха тантăшĕ сыв марри пирки евитлесен леш хыпăнса ӳкрĕ. Нимĕн те апла-капла пулмалла мар-çке. Тăруках çанталăк пăсăлнă теесрен — кунта килсе вырнаçнăранпах сар çу пек ирĕлекен çу кунĕсем тăраççĕ. Шалкăм çумăр айне те пулман, сивĕ çил вĕрнипе те çӳçенмен темелле. Хĕвел тивнĕ тесен те ятарласа хĕртĕнме кайман. Ялтан яла çуран танкăшса çӳресе юмах-халап, авалхи сăвă-юрă пуçтарнă, çавă кăна. Вениамин Сергеевич Поленов, вăтăрсенчен иртнĕ йăрăс пӳллĕ хурарах арçын, университет преподавателĕ, сасартăк чирлесе ӳкнĕ студентка патне пӳлĕме кĕчĕ те шалтăрах тĕлĕнсе тăчĕ. Пĕр кун хушшинче палламалла марах шурса-кăвакарса кайнă ĕнер çеç йăл-йăл çиçсе çӳрекен маттур хĕр.

Малалла

Эп çакна пĕлетĕп

тинĕсе пĕччен.

Мих.Васильев

Маншăн пурнăç — тĕпсĕр тинĕс,

Ĕмĕтпе виçми инçет.

Çук, пулмасть вăл тинĕс тикĕс,

Тăвăлра вăй-хал виçет.

Аслати те çиçĕм-хĕмĕ...

Хум силлет те ывăтать.

Пурпĕрех ишет-çке кимĕ,

Тăвăлра çеç чун канать.

Тинĕсе пĕччен тухманшăн

Шăпама тăвтапуçах.

Ална пар мана, юлташăм,

Вăй-халсем чакман пачах.

Малалла ишер, хум тивмĕ,

Чарăнмасăр пырĕ кимĕ.

Шухăшăмпа чул çурт лартмастăп.

Шута путсан — сăн-пит шап-шур.

Ура тапса пуçа ухатăп,

Кирлех пулсан — çунат та пур.

Ман пур чĕрем — кун-çулăн вучĕ,

Çĕршыв парни — телей-тупрам.

Ман пур тĕллев — пуласлăх учĕ,

Чăкраш та канăçсăр шăпам.

Ума пăхсан — йăлтах çап-çутă.

Çапах ăшри — йĕвенсĕр çил...

Пуçра каллех ман шухăш çăтă.

Хама та тăвăр пек хам кил.

Сăмах ваклар-и, тултăр кăмăл.

Кĕрхи хире каяр, шăпам!

Калаçăва итлетĕр хăмăл...

Эп канăçа ăçта тупам?

Ача ӳстернĕ амăш евĕр

Кăшт туртăнать иккен ана.

«Сĕткен илсе сахал ĕçлерĕн», —

Каланăн туйăнчĕ мана.

Вăй-халăма ман парăм чĕрттĕр —

Тăпра тытса тăвап тупа:

Çак çĕр çĕртмест, сăмах ан çĕртĕр, —

Тар тăкăп эп вăйпа, чунпа.