Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Чăвашсене хурах тустарнă,

Çаратнă пурлăхне, çунтарнă —

Ялсем тĕпленнĕ вырăна

Хăварнă кĕл купи кăна.

Пуç хунă çапăçса яш-кĕрĕм,

Хирет тăшман татах тискеррĕн.

Ан тив, вăрçма та хал юлман —

Пуçне чăваш питех усман.

Мел тупнă тет вара йăх пуçĕ,

Ăс-хал çӳпçи — Сăваш пĕлӳçĕ.

Вăл пурăннă шыв хĕрринче

Урпа акса хăртнăсенче.

Шур çӳçлĕ тет, чике сухаллă,

Вăл ылтăн шăллă тет, вăй-халлă.

Пытаннă халăха пухса

Кӳлле чӳк тунă пуççапса:

— Эй, кӳлĕ! Хăватна парсамччĕ,

Хурахсенчен эс хăтарсамччĕ!

Пĕтетпĕр ним айăпсăрах.

Чуна упра! Эй, ан пăрах!.. —

Кĕрле пуçланă тĕпсĕр кӳлĕ,

Çĕкленнĕ çавра çил те çӳллĕ —

Шыва хăпартнă тӳпене,

Хупланă тăвăл тĕнчене.

Аçа шартлатнă, çумăр янă,

Нихçанхинчен хаяр шавланă.

Вăл хăваланă тăшмана

Шыва ярас тесе ăна.

Хурах терт курнă: путнă-тарнă —

Çаратнă пурлăхне хăварнă.

Кушлавăш каçĕ – кашниех шăрçа,

çĕнелнĕ уйăх ылтăн çип арларĕ.

Эп çавсенчен тăватăп мăй çыххи,

чуптунă май мăю çине çакатăп.

Хыт пăчăртаннипе эпир пачах сисмен.

Шарт! турĕ çип, саланчĕç шăрçасем…

Хĕврен тухать

тухьяллă ир.

Вăраннисем майлаççĕ

вырăн.

Васканă май мана сукмак

йĕрсе йĕпетрĕ те

чуптурĕ.

Киле кĕретĕп

йăпшăнса,

вырăн çине

вăшт! çеç тăватăп.

Таçтан муртан сисет аннем.

Мăрлать каçхи апат çименшĕн.

Аннем, аса ил-ха пĕрремĕш юратăвна, ыйăх çĕтернĕ каçсене. Епле телейлĕ те асаплă вăхăт вăл! Аса ил те ан ятлаç. Ăнланăн-ши эсĕ, юрататăп ăна, юрататăп!

Те ывăлĕ

çыврать тесе

кĕçех

çӳçрен вăл ачашларĕ.

Аса илӳ-ши,

савнăç-ши? –

Ман пит çине

куççуль тумларĕ.

Йĕпреç. 1973.

Комбайн çути – каçхи ĕçчен хĕвелĕ.

Кĕлте салтса перетпĕр шнек çине.

Тусанлă пит-куçа çанпа шăлса

хăлхасенчен шав витĕр кăшкăратпăр.

Ача-пăчан ашкăнасси те пур çав.

Асли çук чух каятпăр ав ассах.

Пĕри сӳсе илет те карттуса

хыçран ик çивĕт çеç курса юлатăп.

Çĕмел тавра пĕр вуннă çаврăнсан

çак чăрсăра аран-аран тытатăп.

Каç сĕмлĕхĕ теме систернĕрен

сасартăк чарăнса тăпах тăратăп.

Кĕтмен çĕртен çывхарчĕ ик тута.

Кĕçех тата кăвак хуппи ялтлатрĕ.

– Сиссем ухмахăм. Юратап сана.

Карт! тĕкрĕ те çумри хĕркке çухалчĕ.

Телейлĕскер, тӳнеп çĕмел çине.

Астивнĕ пылака аса илме хăратăп.

Пулассине çавах та тĕшмĕртсе

пĕр кĕлтине хам хыттăн пăчăртатăп.

Йĕпреç, 1973.

Ахăр самана, ахрат,

Е асат, е ахăрать...

Икĕ-виçĕ пин çулсем

Пурăнаççĕ пуль вĕсем.

Тахçанхи пуян тĕнче

Упранать-мĕн вĕсенче.

Пĕлтерет ун çинченех

Арамаçи тениех.

Константин Бальмонт пире

Хăйĕн икĕ сăввинче

Ун çинчен çапла калать,

Хапăлласа такмаклать.

1

(Авеста тăрăх)

Эп çут тĕнче Турри вăл, Арамаçă,

Нумай çĕре-шыва пултарнăскер.

Ман сăнара илсе тата мĕскершĕн

Çуралнă ман тăшманăм ирсĕр Ахăр.

Чечекленен çĕре-шыва пултартăм,

Анчах та Ахăр вилĕм çеç кӳрет:

Шывра çĕлен ĕрчетрĕ, хĕл çитерчĕ —

Çулталăкра вун хĕл, ик çу кăна,

Шăнса каять шыв-шур та йывăç-курăк,

Пурне те сивĕ хĕл хурри лекет.

Пултартăм Сăкăта, тӳрем çĕре,

Анчах та Ахăр саранча пултарчĕ,

Ăна кура тыр-пул, чĕр чун пĕтет.

Марка çĕрне те эпĕ пурнăç кӳтĕм —

Ĕçпе телей унта хуçаланма.

Анчах усаллăх çеç çуратрĕ Ахăр.

Çынсем иккĕленмешкĕн пăрахма

Ĕлккен Нисаййăна пултартăм эпĕ,

Анчах сӳнтерчĕ Ахăр шанчăка.

Малалла

Пурăннă вĕсем сĕм авалах,

Хапăлланă ырă хавала.

Пулнă тет хăйсем шултра,

Атлантсем пек вăйлă та патвар.

Çичĕ çухрăм пулнă тет утти,

Çичĕ чалăш тăршшĕ — çăпати.

Хăтлăх кӳнĕ хăтсăр тĕнчене,

Тытнă теççĕ пурнăç тыткине.

Пĕлĕте çĕкленĕ тет çӳле

Ирĕккĕн хăйсем çӳремелле;

Ăшăнмашкăн тупнă кăварне,

Шăрăх чух çутарнă çумăрне.

Вырăнтан куçарнă тет тăва,

Çĕн çулпа юхтарнă тет шыва.

Тĕнчене шыв илнĕ те — талай

Шавласа тăрайнă тет чылай.

Пур чĕр чун пĕтес патне çитсен

Улăп çăлнă тет путассинчен:

Хывнă та вăл хăйĕн кĕпине

Мăшăррăн тултарнă ун ăшне.

Тытнă тет пĕр вăхăт пĕлĕтре,

Шыв чаксан антарнă тет çĕре.

Пулнă тет кĕпи асамлăскер,

Çитмĕл çич тĕспе тĕрленĕскер.

Иксĕлми вăй панă — хĕн килсен,

Çĕнеймен никам та — кĕрешсен.

Хăваланă вăл тăшмансене —

Татăлма паман тăван йăхне.

Йыхăрсан та ют çĕре Мерчен

Вăл кайман çуралнă çĕрĕнчен.

Савнă çĕрĕ пулнă хаклăрах,

Чăн телейĕ — хамăр халăхра.

Улăп ватăлса шуралнă та

Малалла

Те кунĕпех утнăран, те çĕр вĕри пулнăран пĕçереççĕ-ши ура тупанĕсем? Пăчă. Шыв ĕçесчĕ те çав... Аннем килте кăпăклă сĕт ĕçтернине аса илсен сурчăка çеç çăтатăп. Умра – çăл, çул çӳревçе шăрăхра вăй паракан çăл. Тĕлĕнмелле, епле типмен-ха вăл?

Миçе эрне çумарĕ-ши ку çумăр,

йĕпетĕччĕ хăть типĕ тутине.

Çав самантра, тĕлĕнмелле, эп илтрĕм хавшанă çĕрĕн ăшă сассине:

– Ывăлăм, ывăнтăн пулĕ, ăшу хыпрĕ пулĕ. Ĕç-ха шывне, ывăлăм.

– Тавтапуç, аннеçĕм.

Хураçырма. 1973, çĕртме.

Тулта тăман

улать, улать,

чумансене те чуптарать.

Тухать те тĕтĕм мăрьерен

çĕр çумнерех пĕр лăпчăнать,

калла кĕресшĕн явăнать.

Пӳртре пачах та урăхла,

кунта

çу кунĕ çуталать,

кăмакара

вут ама ташлать,

куршукра сарăлнă чечек

çеçке çурать.

Тулта выçă çил

улать, улать,

пӳртре

икерч шăрши сарăлать.

Пĕрене икĕ енĕ –

икĕ тĕнче.

Эп – элчĕ,

иккĕш хушшинче.

Йĕпреç, 1973, утă.

Тăван кил-çурт –

ачалăхри тĕнчеçĕм,

анне хĕвелĕм пулнă хĕрӳлли.

Эп ун тавра планета пек çӳренĕ

пурне те пĕлесле

ыйта-ыйта.

Çăлтăрĕсем те пулнă

сахал мар,

пӳрт кĕреки кĕрлетчĕ

кĕрсенче.

Ыр тăванах ку Ăртиван тесе

çул куркине кукаçипе ĕçетчĕç.

Канăçлăхне çухатнă кукамайăм

çӳлти чи çутă çăлтăрпа танашнă.

Вĕлтрен-тӳре ун аллинчех пулсан та

ик куç тулли

кулли çиçетчĕ ун.

Пĕр вырăн çеç çав тĕнчере

пуш-пушă,

атте текен çут çăлтăр ман пулман.

Анчах та,

ыттисем пит ăшăран-ши,

çитменлĕхе çакна

пачах туйман.

Çут çăлтăрсем

ӳкеççĕ,

çуралаççĕ...

Тĕнчем паян

пит хăвăрт сарăлать.

Мана унта

çавах та тăвăр,

çынсен тĕнчисене

çитесшĕн эп.

Йĕпреç, 1973, çĕртме.

(Авалхи хетт халăхĕн кĕлли майлă)

Эй Хĕвелĕм, тӳрлĕхлĕ хуçам!

Эй тӳрем! Çĕрпе тӳпе патши,

Эс тытса тăратăн çĕршыва,

Ыр вăй-хал пире куллен кӳрен.

Туррăмăр Хĕвел, хапăлласа

Эсĕ çеç илтен кĕллĕмĕре.

Эй, тивлетлĕ Туррăмăр Хĕвел!

Тӳрлĕхлĕ çынна эс аслăлан.

Туррăмăр-аннемĕрĕн ачи,

Пур енчен те эсĕ пит ăста.

Санăн сухалу — сенкер инçет.

Сан чуру — этем ак мĕн калать:

Эсĕ çеç тăратăн çутатса.

Паттăр пек патшамăр сар Хĕвел,

Пĕтĕм çĕршыва, йĕркелĕхе

Пĕртен-пĕр эсех тăран тытса.

Эй пĕртен-пĕр çутă Туррăмăр!

Панă аслă вăй-хăват сана.

Тӳрлĕхлĕ ертӳçĕ те эсех,

Патша пек хăватлă Туррăмăр!

Пехилленĕ Туррăмăр-атте

Аллуна тăватă çутă ен.

Эсĕ — ывăна пĕлми тӳре.

Пĕтĕм Аслă Турă ячĕпе

Эс туса пыран тĕнче ĕçне.

Çӳл тӳпемĕр хапхине куллен

Саншăн çеç уçаççĕ яриех.

Пуç таяççĕ санăн умăнта

Тӳпери, çĕрти мĕн пур хăват,

Кĕл тăваççĕ, тархаслаççĕ шав

Хӳтлĕхсĕр çынсен хутне кĕме.

Малалла