Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Кĕтнĕ вăхăт аранах çитрĕ. Эпир çуллахи каникула кайрăмăр. Аннепе пĕрле фермăна çӳреме тытăнтăм. Эпĕ чĕрчунсене юратнăран пулас, ытти чухне те пушă вăхăт тупăнсанах фермăна чупаттăм. Халĕ кашни кунах юратнă пăрусене симĕс апат, сĕт çитеретĕп. Эпĕ кашнинех пырса юрататăп, вĕсемпе сăмахлатăп. Вĕсем те мана хăнăхса çитрĕç. Эпĕ витене кĕрсенех сас параççĕ. Ку вара эсĕ килтĕн-им тенĕнех туйăнать. Аннепе ăмăртмалла апат паратăп. Каярах вĕсене уя та илсе тухатпăр. Кунĕпе вĕсемпе калаçатăп.

Пĕррехинче пирĕн витене Павăл пичче пычĕ. Аннепе вĕсем тем çинчен калаçрĕç. Анчах та аннен пĕр-ик сăмахне илтсе юлтăм: «Лаша вăл пăру мар-çке. Çыртма та, тапма та пултараççĕ лешсем. Ачи те вăл пĕчĕк. Ашшĕпе калаçса пăхар». Павăл пичче пуçне сулрĕ. Кĕçех анне те ман пата пычĕ. Ним пулман пек пăрусене апатларĕ. Эпĕ те хăю çитерсе ыйтаймарăм.

Килте каллех аттепе анне тем çинчен пăшăлтатрĕç. «Ачи вăл пирĕн маттур», — терĕ атте.

— Хĕрĕм, кил-ха пирĕн пата, — терĕ анне. — Микулай пиччу урине хуçнă. Ăна ĕнер больницăна леçнĕ. Халĕ лашасене пăхакан çук. Павăл пиччу Кĕтерин лашасене пăхма килĕшмĕ-ши терĕ. Аçупа санпа калаçса пăхма шутларăмăр. Лашасене пăхма çăмăл пулас çук. Пĕр-ик кунне аçу хăнăхтарĕ. Эсĕ ху мĕн шутлатăн?

Малалла

Çывăх тусăм манăн пур,

Хĕвелтухăç лашам пур,

Кашни кун уйра ĕçлет,

Утă-улăм пуçтарать.

Каçсерен вара лаша

Çилçунат пулса вĕçет.

Астарать ăна инçет,

Çутă уйăх та Хĕвел.

Хĕвелпе вăл туслашса

Ыр тăвасшăн çынсене.

Валеçесшĕн сывлăхне

Мĕн пур сусăр çынсене.

Уйăхпа вăл тупăшса

Çĕнтересшĕн усала.

Ас парасшăн çынсене,

Пистересшĕн усалтан.

Шурăмпуçĕ çуталсан,

Çĕр çине вĕçсе анать

Ырă вăрлăх вăл акать,

Çум курăкне сухалать

Ыр ĕмĕтлĕ лашампа

Вĕçтеретĕп малалла.

Анлă пурнăç çулĕпе

Ырă ĕçсем тумалла.

Кашкăр çамрăк Куяна

Пĕр апат тума шутлать.

— Тĕкĕнеймĕн эс мана, —

Чалăш куç йăл-йăл кулать.

— Мĕншĕн? — ыйтрĕ Кашаман.

— Ман кукка халь ращара

Аслă пуçлăх, — тет Куян,

Леш юлать апатсăрах.

Пĕрремĕш учителе, С.М. Зайцева-Ильинăна.

Хуркайăк килнĕ пек килет асаилӳ,

Ачалăхра вăрманти пек утатăп.

Шыв ĕçнĕ пек пухаттăмччĕ пĕлӳ,

Учительсем, сире асрах тытатăп.

Çут çăлтăр евĕр çутатса тăрса,

Сĕм тĕттĕмрен çап-çут çĕре кăлартăр.

Пĕлӳ сукмакĕпе ертсе пырса,

Эсир пире мăн çул çине тăратрăр.

Хуркайăк чĕппи пек кашнийĕ хăй енне

Эсир кăтартнă çулпала саланнă.

Кашнийĕ тупнă хăй шыранине,

Хăйсем саван ĕçе чунне йăлт панă.

Эсир пире савса вĕрентнĕ ĕçлеме,

Пĕлӳ тĕнчи чăн куçукка пек пулнă.

Сиртен вĕреннĕ чăрмава çĕнме,

Кашни сăмахăр асăмăрта юлнă.

Учительсем, чăн тӳпери çут çăлтăрсем,

Хальхи кунра та ялкăш çутататăр.

Инçе-инçе чĕнеççĕ пурнăç çулĕсем,

Епле пулсассăн та эсир пĕрлех пыратăр...

15.07.2006.

Каллех аякри сăрт енче

Çурхи чечексем ешереççĕ.

Каллех кăн-кăвак çуттĕнче,

Вĕçсе тăрнасем, ав, килеççĕ.

Савса вĕсене Çĕр-анне

«Килсемĕр часрах!» — тет хавассăн.

Васкаççĕ пурте хăй килне,

Часрах çĕн йăва çавăрасшăн.

Тăван халăхпа, туссемпе

Çурхи тĕнчепе савăнатпăр.

Çурхи кайăксем хăйсемпе

Телей илсе килĕç — шанатпăр.

Пĕр ялта пĕр çемье пурăннă. Часах вĕсен пĕчĕк ача çуралнă. Сашук ят панă вăл арçын ачана.

Сашук çитĕнсен ашшĕ ăна хитре те мăнаçлă лаша илсе панă.

Пĕр ирхине Сашук лашапа ярăнма шут тытрĕ. Утланса ларчĕ те, лаша çил пек малалла вĕçтерчĕ. Пĕр чарăнмасăр ыткăнса пырса палламан çĕре лекнине те сисмен.

Ку вырăнта (те хула, те ял) питĕ илемлĕ вара! Машинăсем ярăнмаççĕ, вĕçеççĕ! Йывăçсем тӳп-тӳрĕ тăма пĕлмеççĕ, выляса-кулса, çавăрăнса-пĕтĕрĕнсе тăраççĕ! Сашука кунта питĕ килĕшрĕ. Анчах вăл çакăнта мăн кăмăллă та усал тухатмăш пике пурăннине пĕлмерĕ. Пике машинăсене, йывăçсене, хăш-пĕр чĕрчунсене тухатланă.

Сашук шăнкăрав сасси илтрĕ. Каччă çаврăнчĕ те пĕр хĕре курчĕ. «Мĕне пĕлтерет-ши ку?» — шухăшларĕ çамрăк çын. Хĕр ун патĕнче чарăнса тăчĕ. Каччă ытараймасăр пике çине пăхрĕ. Вăл çак хĕр тухатмăш пулнине пĕлеймерĕ.

— Салам, эсĕ кам пулатăн? — ыйтрĕ пике.

— Эпĕ Саша.

— Санăн хырăму та выçнă пуль. Эсĕ мĕн çиме юрататăн?

— Эпĕ… Эпĕ... Манăн чăнах та хырăм выçрĕ. Эпĕ мармелад çиме юрататăп.

— Юрĕ.

Хĕр аллипе сулчĕ кăна — каччă умĕнче пĕр турилкке мармелад курăнса кайрĕ. Сашук мармелада çисе ярсанах пуçĕ çаврăннине туйрĕ. Хĕр ахăлтатса кулса ячĕ те куçран çухалчĕ.

Малалла

Специалистсене вăр-варрăн

Ĕç-панă çăмламас Упа.

Пурне те сĕннĕ ăс, мăнтарăн,

Хăй пĕлнĕ пек, ыр кăмăлпа,

— Кара-Кумра аптраççĕ сансăр,

Унта кай, — тенĕ Шапана.

Ват Тĕвене ним шутламасăр

Ăсатнă вăл лачакана.

Слона хăюллăн çул кăтартнă

Сив Çурçĕр тинĕсĕ енне.

Кита тип çĕр çине кăларнă,

Вăрман пилленĕ Тюлене.

Вăл Ăмăрткайăка васкатнă

Вĕç-хĕрсĕр Çĕпĕр тайгине.

Текерлĕке кайма хут панă

Кавказ сăрт-тăвĕсем çине.

Халь Утаман урса çӳрет, тет,

Дипломлисемшĕн тарăхса:

Лешсем çав ĕçсенче пĕрре те

Курман-мĕн кирлĕ ĕç туса.

Май килмессе кам ăнланмасть-тăр

Ĕç пулмасан профессипе,

Çапах хăш-пĕр администратор

Ĕçлĕт Упа меслечĕпе.

Чупса пырать çулпала,

Кăн-кăвак хитре лаша.

Ун çинче ларать Ваççа

«Хăвăртрах!» — тет вăл кулса.

Лаша чупрĕ васкаса,

Анса кайрĕ çырмана.

Кутне йăтрĕ çулелле,

Ваççа укрĕ çĕрелле.

— Ай, ай, ай, — терĕ Ваççа, —

Ыраттартăм урана.

Лаша чикрĕ халь пуçне

Вăл хĕрхенчĕ хуçине.

Ним тума аптранипе,

Лаша выртрĕ çĕр çине.

Лартрĕ савнă хуçине

Хăйĕн çурăмĕ çине.

Вĕсем тухрĕç çул çине

Акă çитрĕç кил тĕлне.

Кĕтсе илчĕ вĕсене,

Вунă çулхи Марине.

Чей ĕçтерчĕ Ваççана

Сĕлĕ пачĕ лашана.

Лаша кĕчĕ сарайне

Çисе ячĕ сĕллине.

Эп çыратăп çак сăвва

Чун-чĕререн савăнса.

Ыр кăмăла мухтаса

Шухăшсем шăрçаланаç сăвва

Те аякра, те çывăхра

Пурăннă ырă халăх.

Çут тĕнче саккунĕсене

Пурнăçланă яланах.

Вĕсем нуша курма çуралман,

Пĕлмен вăл мĕн иккене,

Выçлăх курма ĕçлемен,

Выçса курман ĕмĕрне.

Çапла иртеç ĕмĕрсем,

Çапла пурнаç этемсем.

Шав иртеççĕ вăхăтсем,

Пурăнаççĕ туслăхра вĕсем.

Анчах çитет пĕр самантра

Инкек кĕтмен-çĕртен пырса.

Самант тем пулчĕ тĕнчене

Хупларĕ вупăр хĕвеле.

Никам ăнланман мĕн пулнине,

Мĕн пуласса та пĕлмен малалла

Мĕн чул кăна сăмах тухман-ши?

Мĕн таранччен пуçа ватман-ши?

Чылай шухăшласан кăна

Пĕр шухăш шухă çамрăка

Пырса кĕчĕ васкаса

Ват çынран канаш ыйтма..

Ват çын пуплерĕ вĕрентсе:

— «Хĕвел çухалнă тетĕр, — çухалман, —

Ăна Вупăр текен усал

Илсе кайнă хăй тĕнчине

Пурнать çав Вупăр аякра

Малалла

Шухăшсем пит инçе вĕçтереççĕ

Урхамaх пек мала ыткăнса,

Тăван ял тыткăнне пит васкаççĕ

Ĕмĕтри шанăçа тавăрса.

Тăван енĕм, ытла аякра эс,

Пурăнатăп санран инçетре.

Шухăшлатăп куллен сан çинчен эп,

Яланхи ырату чĕрере.

Эс васка, ĕмĕтри урхамахăм,

Çитерсемччĕ Уйкасăм ялне.

Анне пилĕ ыйтать çамрăк чунăм

Лăплантарччĕ чĕрем çуннине.

Ак каллех шухăшран эп вăрантам,

Çук, манмарăм этем тивĕçне.

Умăмра тăван кил, ман кĕтесĕм

Ыткăнатап анне ытамне.