Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çын чунĕ пирки мар — ак хăвăнни пирки!..

Ана ыраттарма ăсталăх кирлĕ мар:

Пĕр-пĕр тирпейсĕрлĕх, айван пулу-иртӳ

Кĕртсе ярать чунна пĕр-пĕр пĕлмен вăййа!

Лекет те — ăнланан: хăруш-мĕн çав «пĕлменлĕх».

Ăна епле халь çăлăн, ун хуçи?

Чуна ыраттарма ăсталăх кирлĕ мар.

Вăл кирлĕ — хăтарма! Анчах çакна хальччен

Аса та эс илмен. Чунна та — вĕрентмен.

Вуникĕ алшăлли хĕр арчинче.

Вуникшер кун тĕрленĕ кашнине.

Автан тĕрри çав алшăлли çинче,

Халь-халь вĕçме çĕкленĕ çунатне.

Çĕр варринче тулта автан сасси.

Çук, пулаймасть пуль хĕрĕн çыврасси.

Кама, кама кĕтет-ши вăл чунтан?

Кăшт тĕлĕрсен — ĕнен-ха тĕлĕке —

Çунат çапса çут арчари автан

Пĕр авăтать, тухасшăн ирĕке.

Ăçта çӳретĕн, каччă, çакă каç?

Сар хĕр арчи,

Пĕл, сансăр уçăлмасть.

Каш-каш вăрман, Кашман вăрманĕ

Кĕрхи юрра юрлать ай-хай.

Тăрсах итле, Кăлттин вăранĕ

Чун-чĕрере пиншер сăрнай.

Хăрах çунатлă вĕлтĕр çулçă

Çилпе пуплет хăй ӳкиччен.

Юлашки хут вăл алă сулчĕ:

«Çурхи кунра тĕл пуличчен».

Хăрни — ӳкет. Юрамĕ унсăр.

Çĕнни килет ун вырăнне.

Теме сиссе-ши, çăмăл тунсăх

Сана илет хăй тыткăнне.

Яш ĕмĕтпе пулса пĕр майлă

Эс йывăç хушшипе уттар,

Умне тухать тĕтреллĕ айлăм,

Сар тăрăллă Чуптунă вар.

Чуптунă вар... Кашмаш вăрманĕ,

Кала, кам панă çак ята?

Камсем кунта телей вăрланă?

Кам тупнă савăнăç кунта?

Тен, халапран сăнарлăх чĕрĕ?

Савса пуль вăрттăн, çĕр каçа

Арман хуçин астармăш хĕрĕ

Пир йĕмлĕ çамрăк сухаçа?

Çĕн саманан тымарĕ тарăн.

Çĕнни тăрать-и хăраса?

Кунта венчетсĕр пулнă арăм,

Тен, комсомолка-хĕрача?..

Мĕнле пулсан та, ячĕ юлнă.

Тухмасть çак ят çын чĕринчен.

Малалла

Çулла чикĕре çӳреме ытла та хитре, дозорка хĕрринче ем-ешĕл çирĕксем пăшăлтатса лараççĕ. Вĕсен шавĕ мана тăван яла аса илтерет: чăваш ялĕнчи йăмрасем пăшăлтатнă пекех туйăнать. Унта манăн анне, шăллăмсем. Савнă килйыша, тăван колхоза, хамăрăн аслă çĕр-шыва хураллатăп эпĕ. Мĕн тери хавас мана. Анчах чикĕре шухăша кайса, тĕлĕрсе пыма юрамасть. Эпĕ часах вăрман хĕррине, улах çул çине тухрăм. Çулĕ çеремленсе ларнă. Утнă чухне нимле сасă та илтĕнмест.

Çак вăхăтра умра, инçех те мар, хуллен çăтăрт-çатăрт туни илтĕнчĕ. Тĕмесем кăшт силленчĕç. Вĕсен хушшинчен темскер йăкăлт-йăкăлт сиксе тухрĕ. Мулкач çури иккен. Вăл, кăвак çăмлăскер, хăлхисене чанк тăратнă та хуллен мĕкĕлтетсе пырать, пĕчĕк шырлан тăрăх ман еннеллех килет. Эпĕ те ăна хирĕç утатăп. Мулкач: çури лайах ӳссе çитменскер-мĕн. Мана курсан, нимĕн чухлĕ те хăрамарĕ. Ерипен пăрăнса, вăрмана кĕрсе кайрĕ.

Тепĕр кунне манăн каллех çак çулпа иртмелле пулчĕ. Лăп та шăп ĕнерхи вăхăтра хайхи мулкач каллех мĕкĕлтетсе тухрĕ. Вăл, çул хĕррине ларса, малти урипе сăмсине сăтăрса илчĕ те, шырлан тăрăх сиксе вĕтлĕхе кĕрсе çухалчĕ.

Юлашкинчен, эп мулкач çурипе туслашса çитрĕм. Ăна кашни кунах куратăп. Эп мулкач çурипе çакăн пек туслашса çитни çинчен яла, шăллăм патне те çыру ятăм. Шăллăм ман пата часах ответ ячĕ. Çыру вĕçне вăл «ху туслашнă мулкач çурине те салам кала» тесе çырнă. Çак çырăва тин çеç вуласа пĕтернĕччĕ — застава начальникĕ мана хăй патне чĕнтерчĕ.

Малалла

Н. Киркина

Курăп эп — пăхмасăр,

илтĕп — тăнламасăр:

асăмрă пăлханĕ

хирĕм çил-тăманĕ.

Сунмăп та ыйтмашкăн:

çав çилре пулмашкăн, —

пĕр пулсах — янратпăр!

Пĕр чун пек канатпăр.

Каç. Таçта — Çĕньялăм,

çул çинчи ман паллăм, —

кăшт хура, кăшт шурă...

Çил те эп — пĕр юрă.

Ял — чĕремĕр пирĕн,

манăн, юрăн, хирĕн!

Ун тавра кĕрлетпĕр,

илттĕрччĕ теетпĕр.

Ак вăл. Çаврăнатпăр,

юр хӳсе юрлатпăр;

ял канать илтмесĕр,

кăшт çакна сисмесĕр:

тăманра — ман сассăм,

садсенче — ман асăм,

ăссенче те пур-тăр.

...Ыйхăр лăпкă пултăр!

А. Хусанкая

Тĕлĕретĕн. Халь вĕсем

Сан куçна тек курăнмаççĕ.

Сас пулса çеç тĕсĕсем

Ылтăн гимн янăратаççĕ.

Тĕлкĕшӳ те янăрав

Ыйхăра ирччен упранĕ.

Шур тĕсрен — шур хăнкăрав,

Тĕм-хĕрли те — тĕсĕн чанĕ.

Мĕн ку?—тетĕн. Вăранан.

Каç çаплах кĕрлет тухатнăн,

Вĕç-хĕррисĕр пĕр орган

Сан асна та янăратнăн.

Вут.

Каллех — каланкка.

Вут, — хĕмсен çарĕсем:

çапăçу,

ялавсем.

Сан аллунти çĕррӳсем

шăнтаççĕ ман мăйама.

Кунта пуличчен-и? —

утасчĕ ирччен, çĕрĕпе

йĕпе хир урлă, йĕпенсе хуралнă

хăмал тăрăх

утасчĕ ирччен çĕрĕпе

айлăмпа пынă чух, варсенчен хăпарнă

чун çыпçăнакан

куршанкăсене иртсе.

Е ларасчĕ вут умĕнче —

мазут шăрши çапакан йышра,

итлесчĕ — юнашар ларакан çынсем

чăваш хĕрĕсен ячĕсене

управлăн та айваннăн асăнса пупленине.

Ячĕсем — янравлăн рифмăланаççĕ:

Анюк та Маюк.

Кайран, пурте хӳшсене салансан,

пăхса ларасчĕ пĕр-пĕччен

вутра пин-иин ярăм тĕлкĕшнине.

Сыв пул,

манăн пысăк этемĕм. Манăн

юратнă этемĕм.

Сан аллунти çĕррӳсем

шăнтаççĕ ман мăйăма.

Сыв пул.

Кай.

Сан хыççăн хупăп

эп алăка.

Сар кун, çурхи пĕр уçă кун.

(Ăна мĕн халĕ астутарчĕ?)

Кашмаш вăрманĕ, сан çăку

Хăй хӳттине пире пытарчĕ.

Тин сарăлнă çавра çулçа

Татса илсе, савни каларĕ:

— Тепле йĕрсем... çыру пуль çав.

Мĕн çырнă-ши? Пĕрле вулар-и?

Çăка çулçи, ал çуп, эппин —

Пĕлмен йĕр-паллă санăн пурччĕ.

Ăна вуларăмăр эпир.

Вăл юрату çырăвĕ пулчĕ.

Чылай кун иртнĕ унтанпа.

Тата нумай кун пурăнасшăн

Шав утнă чух умри çулпа,

Куçа çăкалăх курăнсассăн,

Каллех чунтан савас килет.

Пĕлсем, савниçĕм, мĕншĕнне:

Çăка çулçи асилтерет

Этем чĕрин кӳлепине.

Ачасем, пирĕн заставăна пĕр пограничник пĕччен мар, хăй вĕрентнĕ ăслă йытăпа пычĕ. Эп сире çав пограничник çинчен кĕскен те пулин каласа парасшăн. Пĕррехинче унăн акă мĕнле ĕç пулнă.

... Аслати пуç тăрринчех кĕмсĕртетнĕ те таçта инçетелле, ют çĕршыв еннелле, хăлтăртатса кайнă. Çумăр чалăшшăн çапса, шавласа çума тытăннă. Смирнов пограничник плащ-палаткине пĕркеннĕ те хыр çумĕнче выртнă. Ун çумĕнче пирĕн хайхи Кашкăр ларнă.

Çумăр вăйланнăçем вăйланнă. Таврана сăнама та хĕн пулнă: лайăх курăнман. Çапах та Смирнов хăйне сăнама хушнă вырăна тимлĕн тинкернĕ. Кашкăр хăлхисене чăнк тăратнă та пит вичкĕн итленĕ.

Çумăр Смирновăн тумтирне нӳрлентернĕ, пограничник шăннипе чĕтреме пуçланă, ăшăнас тесе, йытти çумнерех тĕршĕннĕ.

Каç пулас умĕн çумăр лăпланнă. Çил çаплах хытă вĕрнĕ-ха. Çак самантра Смирнов çумĕнче ларакан йытă хăлхисене вăшт хускатса илнĕ. Кашкăр халь-халь малалла сиксе ӳкес пек чĕтреннĕ. Смирнов йытта аллипе тĕксе лăплантарнă та чикĕ урлă каçакан çынсене курнă. Вĕсем çывăхрах, Смирнов еннеллех килеççĕ. Пограничник хăйĕн юлташĕсене сигнал панă: ракета янă.

Малалла

Л. Т.

Çак сăнара ăçта-ха эп сăнанă?

Тен, ăрăвăн мĕлкисене курса?

Çав авăра чун çулĕпе эп аннă

хама тăван ăрури пек туйса.

Унта — çухатрăм пĕр сăнар çеç мар,

кашнийĕнпех — чĕре пайне çухатрăм.

«Юратрĕç», — темĕп е тата: «юратрăм»... —

çав çеç-и пулчĕ пирĕн шăпара!

Çут йĕс çинчи пичет пек çĕн сăнар,

тем тупасла пăхма мана ан чар, —

чуна тивсе эс пăтрашан юнра.